Muni's PlayMN 18 - Madhupindika Sutta (The Honeyball Discourse)
I. The Eye and Forms: The Process of Cognition
Pali
चक्खुञ्चावुसो, पटिच्च रूपे च उप्पज्जति चक्खुविञ्ञाणं, तिण्णं सङ्गति फस्सो, फस्सपच्चया वेदना, यं वेदेति तं सञ्जानाति, यं सञ्जानाति तं वितक्केति, यं वितक्केति तं पपञ्चेति, यं पपञ्चेति ततोनिदानं पुरिसं पपञ्चसञ्ञासङ्खा समुदाचरन्ति अतीतानागतपच्चुप्पन्नेसु चक्खुविञ्ञेय्येसु रूपेसु।
Sanskrit
चक्षुश्चायुष्मन्, प्रतीत्य रूपाणि च उत्पद्यते चक्षुर्विज्ञानम्, त्रयाणां सङ्गतिः स्पर्शः, स्पर्शप्रत्यया वेदना, यं वेदयते तं संजानाति, यं संजानाति तं वितर्कयति, यं वितर्कयति तं प्रपञ्चयति, यं प्रपञ्चयति ततोनिदानं पुरुषं प्रपञ्चसंज्ञासंङ्ख्याः समुदाचरन्ति अतीतानागतप्रत्युत्पन्नेषु चक्षुर्विज्ञेयेषु रूपेषु।
English Translation
Dependent on the eye and forms, eye-consciousness arises. The meeting of the three is contact. With contact as condition, there is feeling. What one feels, that one perceives. What one perceives, that one thinks about. What one thinks about, that one mentally proliferates. With what one has mentally proliferated as the source, mental proliferation of perceptions and categories besets a man with respect to past, future, and present forms cognizable through the eye.
II. The Mind and Ideas: Mental Proliferation
Pali
मनञ्चावुसो, पटिच्च धम्मे च उप्पज्जति मनोविञ्ञाणं, तिण्णं सङ्गति फस्सो, फस्सपच्चया वेदना, यं वेदेति तं सञ्जानाति, यं सञ्जानाति तं वितक्केति, यं वितक्केति तं पपञ्चेति, यं पपञ्चेति ततोनिदानं पुरिसं पपञ्चसञ्ञासङ्खा समुदाचरन्ति अतीतानागतपच्चुप्पन्नेसु मनोविञ्ञेय्येसु धम्मेसु।
Sanskrit
मनश्चायुष्मन्, प्रतीत्य धर्मांश्च उत्पद्यते मनोविज्ञानम्, त्रयाणां सङ्गतिः स्पर्शः, स्पर्शप्रत्यया वेदना, यं वेदयते तं संजानाति, यं संजानाति तं वितर्कयति, यं वितर्कयति तं प्रपञ्चयति, यं प्रपञ्चयति ततोनिदानं पुरुषं प्रपञ्चसंज्ञासंङ्ख्याः समुदाचरन्ति अतीतानागतप्रत्युत्पन्नेषु मनोविज्ञेयेषु धर्मेषु।
English Translation
Dependent on the mind and ideas, mental-consciousness arises. The meeting of the three is contact. With contact as condition, there is feeling. What one feels, that one perceives. What one perceives, that one thinks about. What one thinks about, that one mentally proliferates. With what one has mentally proliferated as the source, mental proliferation of perceptions and categories besets a man with respect to past, future, and present ideas cognizable through the mind.
III. The Causal Sequence: Possibility of Labels
Pali
सो वतावुसो, चक्खुस्मिं सति रूपे सति चक्खुविञ्ञाणे सति फस्सपञ्ञत्तिं पञ्ञापेस्सतीति—ठानमेतं विज्जति। फस्सपञ्ञत्तिया सति वेदनापञ्ञत्तिं पञ्ञापेस्सतीति—ठानमेतं विज्जति। वेदनापञ्ञत्तिया सति सञ्ञापञ्ञत्तिं पञ्ञापेस्सतीति—ठानमेतं विज्जति। सञ्ञापञ्ञत्तिया सति वितक्कपञ्ञत्तिं पञ्ञापेस्सतीति—ठानमेतं विज्जति। वितक्कपञ्ञत्तिया सति पपञ्चसञ्ञासङ्खासमुदाचरणपञ्ञत्तिं पञ्ञापेस्सतीति—ठानमेतं विज्जति।
Sanskrit
स वतायुष्मन्, चक्षुषि सति रूपे सति चक्षुर्विज्ञाने सति स्पर्शप्रज्ञप्तिं प्रज्ञापयिष्यतीति—स्थानमेतद् विद्यते। स्पर्शप्रज्ञप्तौ सत्यां वेदनाप्रज्ञप्तिं प्रज्ञापयिष्यतीति—स्थानमेतद् विद्यते। वेदनाप्रज्ञप्तौ सत्यां संज्ञाप्रज्ञप्तिं प्रज्ञापयिष्यतीति—स्थानमेतद् विद्यते। संज्ञाप्रज्ञप्तौ सत्यां वितर्कप्रज्ञप्तिं प्रज्ञापयिष्यतीति—स्थानमेतद् विद्यते। वितर्कप्रज्ञप्तौ सत्यां प्रपञ्चसंज्ञासंङ्ख्यासमुदाचरणप्रज्ञप्तिं प्रज्ञापयिष्यतीति—स्थानमेतद् विद्यते।
English Translation
That one will point out the label of contact when there is the eye, there are forms, and there is eye-consciousness—this is possible. That one will point out the label of feeling when there is the label of contact—this is possible. That one will point out the label of perception when there is the label of feeling—this is possible. That one will point out the label of thought when there is the label of perception—this is possible. That one will point out the label of being beset by mental proliferation of perceptions and categories when there is the label of thought—this is possible.