Muni's PlayMuni's PlayMuni's Play

MN 1 - Mulapariyaya Sutta

10 min read

MN 1 - Mulapariyaya Sutta (The Root of All Things)

The Mūlapariyāya Sutta is one of the most philosophically profound discourses in the Pali Canon. It describes how different classes of people—ranging from the untaught ordinary person to the fully awakened Buddha—cognize the world and construct self-identities around their experiences.

The Four Levels of Cognition

1. The Untaught Ordinary Person (Puthujjana)

Pali

इध, भिक्खवे, अस्सुतवा पुथुज्जनो अरियानं अदस्सावी अरियधम्मस्स अकोविदो अरियधम्मे अविनीतो, सप्पुरिसानं अदस्सावी सप्पुरिसधम्मस्स अकोविदो सप्पुरिसधम्मे अविनीतो—
पथविं पथवितो सञ्जानाति;
पथविं पथवितो सञ्ञत्वा पथविं मञ्ञति, पथविया मञ्ञति, पथवितो मञ्ञति, पथविं मेति मञ्ञति, पथविं अभिनन्दति।
तं किस्स हेतु? ‘अपरिञ्ञातं तस्सा’ति वदामि।

निब्बानं निब्बानतो सञ्जानाति;
निब्बानं निब्बानतो सञ्ञत्वा निब्बानं मञ्ञति, निब्बानस्मिं मञ्ञति, निब्बानतो मञ्ञति, निब्बानं मेति मञ्ञति, निब्बानं अभिनन्दति।
तं किस्स हेतु? ‘अपरिञ्ञातं तस्सा’ति वदामि।

Sanskrit Chaya

इह, भिक्षवः, अश्रुतवान् पृथग्जनोऽर्याणामदर्शकी आर्यधर्मस्याकोविद आर्यधर्मेऽविनीतः, सत्पुरुषाणामदर्शकी सत्पुरुषधर्मस्याकोविद सत्पुरुषधर्मेऽविनीतः—
पृथिवीं पृथिवीतः संजानाति;
पृथिवीं पृथिवीतः संज्ञाय पृथिवीं मन्यते, पृथिव्यां मन्यते, पृथिवीतः मन्यते, पृथिवी मे इति मन्यते, पृथिवीमभिनन्दति।
तत्कस्य हेतोः? ‘अपरिज्ञातं तस्य’ इति वदामि।

निर्वाणं निर्वाणतः संजानाति;
निर्वाणं निर्वाणतः संज्ञाय निर्वाणं मन्यते, निर्वाणे मन्यते, निर्वाणतः मन्यते, निर्वाणं मे इति मन्यते, निर्वाणमभिनन्दति।
तत्कस्य हेतोः? ‘अपरिज्ञातं तस्य’ इति वदामि।

English Translation

“Here, bhikkhus, an untaught ordinary person, who has no regard for noble ones, who is unskilled in the Dhamma of the noble ones, undisciplined in their Dhamma; who has no regard for true men, who is unskilled in the Dhamma of true men, undisciplined in their Dhamma—
perceives earth as earth. Having perceived earth as earth, they conceive earth, they conceive in earth, they conceive from earth, they conceive ‘earth is mine’, and they delight in earth. Why? Because it is not fully understood by them.

… [They perceive water, fire, air, beings, devas, Pajapati, Brahma, radiant gods, beautiful gods, sky-realm gods, the Overlord, the four formless realms, the seen, the heard, the sensed, the cognized, unity, diversity, all…]

They perceive Nibbāna as Nibbāna. Having perceived Nibbāna as Nibbāna, they conceive Nibbāna, they conceive in Nibbāna, they conceive from Nibbāna, they conceive ‘Nibbāna is mine’, and they delight in Nibbāna. Why? Because it is not fully understood by them.”

2. The Disciple in Training (Sekha)

Pali

योपि सो, भिक्खवे, भिक्खु सेक्खो अप्पत्तमानसो अनुत्तरं योगक्खेमं पत्थयमानो विहरति, सोपि पथविं पथवितो अभिजानाति;
पथविं पथवितो अभिञ्ञाय पथविं मा मञ्ञि, पथविया मा मञ्ञि, पथवितो मा मञ्ञि, पथविं मेति मा मञ्ञि, पथविं माभिनन्दि।
तं किस्स हेतु? ‘परिञ्ञेय्यं तस्सा’ति वदामि।

आपं …पे… तेजं … वायं … भूते … देवे … पजापतिं … ब्रह्मं … आभस्सरे … सुभकिण्हे … वेहप्फले … अभिभुं … आकासानञ्चायतनं … विञ्ञाणञ्चायतनं … आकिञ्चञ्ञायतनं … नेवसञ्ञानासञ्ञायतनं … दिट्ठं … सुतं … मुतं … विञ्ञातं … एकत्तं … नानत्तं … सब्बं …
निब्बानं निब्बानतो अभिजानाति;
निब्बानं निब्बानतो अभिञ्ञाय निब्बानं मा मञ्ञि, निब्बानस्मिं मा मञ्ञि, निब्बानतो मा मञ्ञि, निब्बानं मेति मा मञ्ञि, निब्बानं माभिनन्दि।
तं किस्स हेतु? ‘परिञ्ञेय्यं तस्सा’ति वदामि।

Sanskrit Chaya

योऽपि स, भिक्षवः, भिक्षुः शैक्षोऽप्राप्तमानसोऽनुत्तरं योगक्षेमं प्रार्थयमानो विहरति, सोऽपि पृथिवीं पृथिवीतः अभिजानाति;
पृथिवीं पृथिवीतः अभिज्ञाय पृथिवीं मा मन्यत, पृथिव्यां मा मन्यत, पृथिवीतः मा मन्यत, पृथिवी मे इति मा मन्यत, पृथिवीं माभिनन्दीत्।
तत्कस्य हेतोः? ‘परिज्ञेयं तस्य’ इति वदामि।

आपं …पे… तेजं … वायं … भूतान् … देवान् … प्रजापतिं … ब्रह्म … आभास्वरान् … शुभकृत्स्नान् … वृहत्फलान् … अभिभूम् … आकाशानन्त्यायतनम् … विज्ञानानन्त्यायतनम् … आकिञ्चन्यायतनम् … नैवसंज्ञानासंज्ञायतनम् … दृष्टं … श्रुतं … मतं … विज्ञातं … एकत्वं … नानात्वं … सर्वम् …
निर्वाणं निर्वाणतः अभिजानाति;
निर्वाणं निर्वाणतः अभिज्ञाय निर्वाणं मा मन्यत, निर्वाणे मा मन्यत, निर्वाणतः मा मन्यत, निर्वाणं मे इति मा मन्यत, निर्वाणं माभिनन्दीत्।
तत्कस्य हेतोः? ‘परिज्ञेयं तस्य’ इति वदामि।

English Translation

“A monk who is a trainee, who has not attained his heart’s goal but remains aspiring for the supreme security from bondage, directly knows earth as earth. Having directly known earth as earth, let him not conceive earth, let him not conceive in earth, let him not conceive from earth, let him not conceive ‘earth is mine’, and let him not delight in earth. Why? So that it may be fully understood by him.

Water … [and so on through fire, air, beings, devas, Pajapati, Brahma, radiant gods, beautiful gods, sky-realm gods, the Overlord, the four formless realms, the seen, the heard, the sensed, the cognized, unity, diversity, all] …

He directly knows Nibbāna as Nibbāna. Having directly known Nibbāna as Nibbāna, let him not conceive Nibbāna, let him not conceive in Nibbāna, let him not conceive from Nibbāna, let him not conceive ‘Nibbāna is mine’, and let him not delight in Nibbāna. Why? So that it may be fully understood by him.”

3. The Fully Awakened Arahant (Arahant)

Pali

योपि सो, भिक्खवे, भिक्खु अरहं खीणासवो वुसितवा कतकरणीयो ओहितभारो अनुप्पत्तसदत्थो परिक्खीणभवसंयोजनो सम्मदञ्ञाविमुत्तो, सोपि पथविं पथवितो अभिजानाति;
पथविं पथवितो अभिञ्ञाय पथविं न मञ्ञति, पथविया न मञ्ञति, पथवितो न मञ्ञति, पथविं मेति न मञ्ञति, पथविं नाभिनन्दति।
तं किस्स हेतु? खया रागस्स, वीतरागत्ता; खया दोसस्स, वीतदोसत्ता; खया मोहस्स, वीतमोहत्ता—‘परिञ्ञातं तस्सा’ति वदामि।

आपं …पे… तेजं … वायं … भूते … देवे … पजापतिं … ब्रह्मं … आभस्सरे … सुभकिण्हे … वेहप्फले … अभिभुं … आकासानञ्चायतनं … विञ्ञाणञ्चायतनं … आकिञ्चञ्ञायतनं … नेवसञ्ञानासञ्ञायतनं … दिट्ठं … सुतं … मुतं … विञ्ञातं … एकत्तं … नानत्तं … सब्बं …
निब्बानं निब्बानतो अभिजानाति;
निब्बानं निब्बानतो अभिञ्ञाय निब्बानं न मञ्ञति, निब्बानस्मिं न मञ्ञति, निब्बानतो न मञ्ञति, निब्बानं मेति न मञ्ञति, निब्बानं नाभिनन्दति।
तं किस्स हेतु? खया रागस्स, वीतरागत्ता; खया दोसस्स, वीतदोसत्ता; खया मोहस्स, वीतमोहत्ता—‘परिञ्ञातं तस्सा’ति वदामि।

Sanskrit Chaya

योऽपि स, भिक्षवः, भिक्षुरर्हन् क्षीणास्रव उषितवान् कृतकरणीय ओहितभारोऽनुप्राप्तस्वदर्थः परिक्षीणभवसंयोजनः सम्यग्ज्ञाविमुक्तः, सोऽपि पृथिवीं पृथिवीतः अभिजानाति;
पृथिवीं पृथिवीतः अभिज्ञाय पृथिवीं न मन्यते, पृथिव्यां न मन्यते, पृथिवीतः न मन्यते, पृथिवी मे इति न मन्यते, पृथिवीं नाभिनन्दति।
तत्कस्य हेतोः? क्षयाद् रागस्य, वीतरागत्वात्; क्षयाद् द्वेषस्य, वीतद्वेषत्वात्; क्षयान्मोहस्य, वीतमोहत्वात्—‘परिज्ञातं तस्य’ इति वदामि।

आपं …पे… तेजं … वायं … भूतान् … देवान् … प्रजापतिं … ब्रह्म … आभास्वरान् … शुभकृत्स्नान् … वृहत्फलान् … अभिभूम् … आकाशानन्त्यायतनम् … विज्ञानानन्त्यायतनम् … आकिञ्चन्यायतनम् … नैवसंज्ञानासंज्ञायतनम् … दृष्टं … श्रुतं … मतं … विज्ञातं … एकत्वं … नानात्वं … सर्वम् …
निर्वाणं निर्वाणतः अभिजानाति;
निर्वाणं निर्वाणतः अभिज्ञाय निर्वाणं न मन्यते, निर्वाणे न मन्यते, निर्वाणतः न मन्यते, निर्वाणं मे इति न मन्यते, निर्वाणं नाभिनन्दति।
तत्कस्य हेतोः? क्षयाद् रागस्य, वीतरागत्वात्; क्षयाद् द्वेषस्य, वीतद्वेषत्वात्; क्षयान्मोहस्य, वीतमोहत्वात्—‘परिज्ञातं तस्य’ इति वदामि।

English Translation

“A monk who is an Arahant, whose taints are destroyed, who has lived the spiritual life, done what had to be done, laid down the burden, reached his own goal, destroyed the fetters of existence, and is completely liberated through right knowledge, directly knows earth as earth. Having directly known earth as earth, he does not conceive earth, he does not conceive in earth, he does not conceive from earth, he does not conceive ‘earth is mine’, and he does not delight in earth. Why? Because of the destruction of greed, hatred, and delusion.

Water … [and so on through fire, air, beings, devas, Pajapati, Brahma, radiant gods, beautiful gods, sky-realm gods, the Overlord, the four formless realms, the seen, the heard, the sensed, the cognized, unity, diversity, all] …

He directly knows Nibbāna as Nibbāna. Having directly known Nibbāna as Nibbāna, he does not conceive Nibbāna, he does not conceive in Nibbāna, he does not conceive from Nibbāna, he does not conceive ‘Nibbāna is mine’, and he does not delight in Nibbāna. Why? Because of the destruction of greed, because he is free from greed; because of the destruction of hatred, because he is free from hatred; because of the destruction of delusion, because he is free from delusion—‘It has been fully understood by him,’ I say.”

4. The Buddha / Tathāgata

Pali

तथागतोपि, भिक्खवे, अरहं सम्मासम्बुद्धो पथविं पथवितो अभिजानाति;
पथविं पथवितो अभिञ्ञाय पथविं न मञ्ञति, पथविया न मञ्ञति, पथवितो न मञ्ञति, पथविं मेति न मञ्ञति, पथविं नाभिनन्दति।
तं किस्स हेतु? ‘नन्दी दुक्खस्स मूलन्’ति इति विदित्वा ‘भवा जाति भूतस्स जरामरणन्’ति।
तस्मातिह, भिक्खवे, ‘तथागतो सब्बसो तण्हानं खया विरागा निरोधा चागा पटिनिस्सग्गा अनुत्तरं सम्मासम्बोधिं अभिसम्बुद्धो’ति वदामि।

आपं …पे… तेजं … वायं … भूते … देवे … पजापतिं … ब्रह्मं … आभस्सरे … सुभकिण्हे … वेहप्फले … अभिभुं … आकासानञ्चायतनं … विञ्ञाणञ्चायतनं … आकिञ्चञ्ञायतनं … नेवसञ्ञानासञ्ञायतनं … दिट्ठं … सुतं … मुतं … विञ्ञातं … एकत्तं … नानत्तं … सब्बं …
निब्बानं निब्बानतो अभिजानाति;
निब्बानं निब्बानतो अभिञ्ञाय निब्बानं न मञ्ञति, निब्बानस्मिं न मञ्ञति, निब्बानतो न मञ्ञति, निब्बानं मेति न मञ्ञति, निब्बानं नाभिनन्दति।
तं किस्स हेतु? ‘नन्दी दुक्खस्स मूलन्’ति—इति विदित्वा ‘भवा जाति भूतस्स जरामरणन्’ति।
तस्मातिह, भिक्खवे, ‘तथागतो सब्बसो तण्हानं खया विरागा निरोधा चागा पटिनिस्सग्गा अनुत्तरं सम्मासम्बोधिं अभिसम्बुद्धो’ति वदामी”ति।

Sanskrit Chaya

तथागतोऽपि, भिक्षवः, अर्हन् सम्यक्सम्बुद्धः पृथिवीं पृथिवीतः अभिजानाति;
पृथिवीं पृथिवीतः अभिज्ञाय पृथिवीं न मन्यते, पृथिव्यां न मन्यते, पृथिवीतः न मन्यते, पृथिवी मे इति न मन्यते, पृथिवीं नाभिनन्दति।
तत्कस्य हेतोः? ‘नन्दी दुःखस्य मूलम्’ इति विदित्वा ‘भवाज्जातिर्भूतस्य जरामरणम्’ इति।
तस्मात्तर्हि, भिक्षवः, ‘तथागतः सर्वशस्तृष्णानां क्षयाद् विरागान्निरोधात्त्यागात्प्रतिनिसर्गादनुत्तरां सम्यक्सम्बोधिमभिसम्बुद्धः’ इति वदामि।

आपं …पे… तेजं … वायं … भूतान् … देवान् … प्रजापतिं … ब्रह्म … आभास्वरान् … शुभकृत्स्नान् … वृहत्फलान् … अभिभूम् … आकाशानन्त्यायतनम् … विज्ञानानन्त्यायतनम् … आकिञ्चन्यायतनम् … नैवसंज्ञानासंज्ञायतनम् … दृष्टं … श्रुतं … मतं … विज्ञातं … एकत्वं … नानात्वं … सर्वम् …
निर्वाणं निर्वाणतः अभिजानाति;
निर्वाणं निर्वाणतः अभिज्ञाय निर्वाणं न मन्यते, निर्वाणे न मन्यते, निर्वाणतः न मन्यते, निर्वाणं मे इति न मन्यते, निर्वाणं नाभिनन्दति।
तत्कस्य हेतोः? ‘नन्दी दुःखस्य मूलम्’ इति विदित्वा ‘भवाज्जातिर्भूतस्य जरामरणम्’ इति।
तस्मात्तर्हि, भिक्षवः, ‘तथागतः सर्वशस्तृष्णानां क्षयाद् विरागान्निरोधात्त्यागात्प्रतिनिसर्गादनुत्तरां सम्यक्सम्बोधिमभिसम्बुद्धः’ इति वदामीति।

English Translation

“The Tathāgata, too, bhikkhus, the Arahant, the Fully Enlightened One, directly knows earth as earth. Having directly known earth as earth, he does not conceive earth, he does not conceive in earth, he does not conceive from earth, he does not conceive ‘earth is mine’, and he does not delight in earth. Why? Because he has understood that ‘delight is the root of suffering,’ and that ‘from being comes birth, and for what has come to be there is aging and death.’ Therefore, bhikkhus, I say that through the complete destruction, fading away, cessation, giving up, and relinquishment of cravings, the Tathāgata has awakened to the supreme full enlightenment.

Water … [and so on through fire, air, beings, devas, Pajapati, Brahma, radiant gods, beautiful gods, sky-realm gods, the Overlord, the four formless realms, the seen, the heard, the sensed, the cognized, unity, diversity, all] …

He directly knows Nibbāna as Nibbāna. Having directly known Nibbāna as Nibbāna, he does not conceive Nibbāna, he does not conceive in Nibbāna, he does not conceive from Nibbāna, he does not conceive ‘Nibbāna is mine’, and he does not delight in Nibbāna. Why? Because he has understood that ‘delight is the root of suffering,’ and that ‘from being comes birth, and for what has come to be there is aging and death.’ Therefore, bhikkhus, I say that through the complete destruction, fading away, cessation, giving up, and relinquishment of cravings, the Tathāgata has awakened to the supreme full enlightenment.”

The Unique Ending of the Discourse

Pali

इदमवोच भगवा।
न ते भिक्खू भगवतो भासितं अभिनन्दुन्ति।

Sanskrit Chaya

इदमवोचद् भगवान्।
न ते भिक्षवो भगवतो भाषितमभ्यनन्दन्।

English Translation

That is what the Blessed One said.
But those monks did not rejoice in the Blessed One’s words.